۲۴۱۳۹۴فروردین

سنجد

سِنجـِد گیاهی درختی است از خانواده سنجدیان  که در آب و هوای معتدل می‌روید. برگ‌های باریک و مخملی شکل و میوه‌هایی قهوه‌ای رنگ و خوراکی دارد که از هستهٔ آن در تهیهٔ برخی داروها استفاده می‌شود. سنجد را در مناطق گوناگون ایران به نام‌های دیگری می‌نامند؛ در کردستان آن را «سرین چک»، در آذربایجان «ایده- ایکده» در اطراف تهران «پستانک» و در اصفهان «غبیده بادام» گفته می‌شود. در کتب سنتی با نام‌های «چوب‌دانه، نُقد، بُل» نام برده شده‌است. این درخت را می‌توان به فراوانی در شهرستان های جنوب خراسان و قهستان و منطقه اقلید دید. میوه سنجد از زمانهای گذشته در سبد غذایی ایرانیان جا داشته و در اعیاد سنتی به آن توجهی خاص مبذول شده است. امروزه از درخت سنجد و میوه آن در صنایع غذایی، بهداشتی، دارویی، عطرسازی و صنایع چوب استفاده می‌شود. نام علمی سنجد «Elaeagnusan gastifolial» است و رویشگاه این درخت بدلیل سازگاری آن با محیط‌های مختلف در اغلب نقاط کره زمین از جمله آمریکای شمالی، اروپای شرقی و غربی، آسیای مرکزی و شمالی و … است.


سنجد

سنجد



سنجد به سرمای سخت زمستان مقاوم است، لیکن گرمای شدید تابستان را نمی‌پسندد. شکل برگ سنجد شبیه برگ درخت بید و زیتون، دراز، کرک‌دار، براق و متناوب می‌باشد. پشت برگ‌ها نقره‌ای‌فام و دارای دمبرگ کوتاه است.میوه سنجد سته خوراکی است با مزه تقریباً ترش، شیرین و کمی گس به شکل بیضوی، گوشت‌دار، شبیه زیتون به رنگ زرد نارنجی مایل به قرمز. سنجد از نظر غذایی کم‌کالری و طبیعت آن سرد و خشک و یبوست‌آور است.به طور کلی ۳ نوع درخت سنجد در دنیا وجود دارد که ۲ نوع هلاگنوس و هیپوفار در ایران موجودست. درخت سنجد هلاگنوس به دلیل درشتی میوه‌، قامت بلند، نداشتن خار و برگهای پهن به درخت سنجد هیپورفیا برتری دارد.

خواص

-سنجد دارای خاصیت آنتی اکسیدانی قوی می‌ باشد.

-خاصیت ضد التهابی دارد.

-ضد اسهال و قابض است. جوشانده برگ سنجد، بهترین دارو برای اسهال کودکان است.

-پودر هسته ی سنجد در درمان التهاب ‌های حاد و مزمن کاربرد دارد و آرتروز را درمان می‌ کند.

-ضد تب و درد است.

-بادشکن و مقوی قلب است و سردرد را تسکین می ‌دهد.

-از ریشه آن در صنعت عطرسازی استفاده می ‌شود.

-از گل آن برای التیام زخم‌ استفاده می ‌شود.

-کم کالری و مقوی معده است.


خواص

خواص


سنجد پخته شده در روغن زیتون، درد مفاصل و خارش پوست را درمان می‌ کند و برای رشد مو مفید است. سنجد برای کسانی که نرمی استخوان و پوکی استخوان دارند مفید است.میوه سنجد ضدیرقان می‌باشد. میوه سنجد گوشت بر استخوان می‌رویاند و انسان را فربه می‌کند.پوست را تقویت کرده و کلیه‌ها را گرم نگه داشته و مانع از تکرر ادرار می‌شود. طبیعت این میوه بنا به نظر حکمای سنتی سرد و خشک و مقوی و مفرح است. تحقیقات انجام‌شده روی میوه سنجد نشان می‌دهد که حاوی ترکیبات ضد ویروسی است.

خواص گل، برگ و پوست درخت سنجد:

-برگ درخت سنجد به صورت ضماد باعث می‌شود که دمل زود سر باز کند.

-عصاره سنجد به درمان آرتروز و التهاب مفاصل کمک می کند. نتایج یک مطالعه نشان داد که برای کاهش و بهبود درد ناشی از آرتروز، عصاره گیاه سنجد موثرتر از داروی مسکن استامینوفن عمل می کند.

-از ریشه آن در صنعت عطرسازی استفاده می ‌شود.

-از گل آن برای التیام زخم‌ استفاده می ‌شود.

-جوشانده برگ سنجد، بهترین دارو برای اسهال کودکان است.

-پودر هسته ی سنجد در درمان التهاب ‌های حاد و مزمن کاربرد دارد

-برگ درخت سنجد را در روغن زیتون بجوشانید (ابتدا به مدت ۲۴ ساعت برگ را در روغن زیتون نگاه دارید سپس با حرارت ملایم بجوشانید تا له شود اگر محتوی را در یک شیشه سر بسته بگذارید و در آب جوش بیندازید تا بجوشد و له شود خاصیت آن بیشتر است) این روغن برای ورم مفاصل و اعضای بی‌حس مفید است. همچنین اگر این روغن را بر سر بمالند باعث بلندی مو می‌شود.

-جوشانده پوست سنجد اگر مزمزه شود ریشه دندان را محکم می‌کند و از خونریزی جلوگیری می‌کند بدین صورت که پوست سنجد را بجوشانید و صاف کنید سپس آن را مزمزه کنید.

-بوئیدن گل سنجد برای اشخاص فلج و کسانی که لقوه دارند مفید است.

مواد معدنی و ویتامین

میوه سنجد مواد باارزش فراوانی دارد از جمله اولئین، استئارین، لینول  و در میوه سنجد اسیدهای آلی و گلوکزید کرستین یافت می‌شود. این میوه حاوی ویتامین‌های K،B،A،E و C است. جالب است بدانید در هسته سنجد ۱۷نوع آمینواسید یافت می‌شود. فلاوانوئید موجود در سنجد به شل کردن عضلات کمک می‌کند. این میوه غنی از کلسیم است و برای پوکی استخوان، مفید است.


ویتامین ها

ویتامین ها


از پوست درخت سنجد ماده شیمیایی دارویی مهم به نام تتراهیدروآرمور – متیل – N استخراج می‌شود. از برگ درخت سنجد آلکانویید استخراج می‌شود که در صنایع داروسازی کاربرد دارد.

سنجد وسیستم عصبی
آلکالوییدهای موجود در سنجد با اعمال اثر مهاری روی آنزیم مونوآمین اکسیداز و افزایش سرتونین (هورمون شادی‌آور) و نورواپی نفرین باعث اعمال اثرات ضد درد در سیستم عصبی مرکزی  می‌شوند.لازم به ذکر است که مکانیسم ضد درد سنجد از دو طریق مرکزی و محیطی اعمال می‌شود، ولی مکانیسم ضد درد مرکزی آن بیش از محیطی است.در مطالعاتی نشان داده شد که  بکار بردن عصاره سنجد باعث التیام زخم می‌شود و اثر آن در این مورد مانند سولفالازین می‌باشد. سنجد دردرمان ناراحتی‌های گوارشی ازجمله زخم معده موثر است و این کار را از طریق افزایش بازسازی بافت واپیتلیوم سازی انجام می‌دهد. پلی ساکاریدهای موجود در این گیاه مانع از بهم چسبیدن هلیکوباکتر پیلوری می شوند.

سنجد و ویتامین A
پیش‌سازهای  ویتامین A درگیاهان وجود دارند. ویتامین A خاصیت آنتی اکسیدانی دارد. و عناصر مضر (انواع رادیکال‌های آزاد) را خنثی و از تشکیل چین‌وچروک روی پوست جلوگیری می‌کند. بدن ما بتاکاروتن رابه ویتامین A که برای پوست ضروری است تبدیل می‌کند. ویتامین A محلول در چربی است و براحتی دربدن ذخیره می‌شود، ولی قابلیت ذخیره در هیچ گیاهی را ندارد.

سنجد و ویتامین E
یکی از ترکیبات موجود در سنجد ریزمغذی ویتامین‌E می‌باشد. این ویتامین به عنوان عامل جوانی شناخته می‌شود. در مورد این اعتقاد دلیل زیر بیان می‌شود!  ویتامین‌ E مانع از تشکیل پیگمان‌های سرویی می‌شود، پیگمان سرویی ماده نامحلولی است که در بافت فیبروز کبدی تشکیل می‌شود. این ویتامین اگر کمبود داشته باشد، این پیگمان‌های سرویی در بافت چربی و رحم هم تجمع می‌یابند، که این عامل باعث جذب و مرگ جنین می‌شود. زیاد بودن ماده رنگی سرویی (باعنوان لیپوفسین) در انسان هم موجب سالخوردگی در افراد می‌شود زیرا پراکسیداسیون لیپیدی افزایش می‌یابد.

سنجد وروی
یکی از ریز مغذی‌های موجود در سنجد، روی است. کمبود روی اولین بار در روستاهای ایران مورد شناسایی قر ار گرفت، بعد از ان علائم ناشی از کمبود روی در مصر و آمریکا هم مشاهده گردید، امروزه گفته می‌شود یکی از 10 عامل ایجادکننده بیماری‌های عفونی در جوامع بشری کمبود روی می‌باشد. روی دارای وظایف کاتالیتیکی (شرکت در ساختمان آنزیم‌ها)، ساختمانی (شرکت در رشدونمو) و تنظیمی می‌باشد.

سنجد و منیزیم
یکی دیگر از مواد معدنی موجود در سنجد منیزیوم است که در تنظیم عملکرد سلول‌های سیستم عصبی نقش بسیار مهمی دارد. در عضله کمبود منیزیوم می‌تواند باعث گرفتگی‌های عضلانی شود. اسپاسم عضلانی، بخصوص کاردیوپدال در ناحیه مچ (لرزش‌ها و انقباضات متوالی در ناحیه مچ دست) باعث لرزش یا فاسیکولاسیون یا انقباض خودبخودی در سلول‌های عضلانی، سرگیجه، بی‌اشتهایی، تغییرات شخصیتی، تهوع و استفراغ و… می‌شود.

شرایط سنجد

آبیاری:

بعد از کاشت گیاه جوان و نهال سنجد بهتر است که در سال اول بعد از کاشت، آبیاری را به شکل منظم و مرتب انجام داد تا توسعه سیستم ریشه به خوبی انجام گیرد به بیان دیگر اگر هر هفته یکبار و در صورت گرم بودن تابستان هر هفته دو بار و البته به شکل عمقی نسبت به آبیاری این درختان اقدام کنیم، به رشد و توسعه مناسب سیستم ریشه کمک می‌کنیم. گیاهان بالغ شرایط خشکی خاک را به شکل قابل قبولی تحمل می کنند به نحوی که می توان آبیاری آنان را هر ۳ هفته یکبار و حتی با مدت زمانی طولانی تر انجام داد. آبیاری بیش از اندازه و ماندگاری آب در محیط اطراف ریشه ها از دلایل زرد شدن و ریزش برگها و خزان زودرس این گیاه و در نهایت از بین رفتن تمامی گیاه است.

دما:

درختان سنجد سرما را تا حدود ۳۴- درجه سانتیگراد به خوبی تحمل می کنند. اگر زمستان سردتر از این حد شود و بخصوص بادهای سرد و خشک وجود داشته باشند احتمال آسیب دیدن سرشاخه های این گیاه و خشک شدن آنان وجود دارد اما معمولا خطر دیگری گیاه را تهدید نمی کند. این گیاه مشکلی با تابستانهای گرم ندارد و در اکثر نقاط کشور ایران می روید.


کاشت

کاشت

نور:

این گیاهان به مکانی با نور کامل آفتاب یعنی حداقل ۸-۶ ساعت نور مستقیم آفتاب نیاز دارند. سایه بودن محیط و کمبود نور یکی از دلایل عدم گلدهی این گیاهان است اگر سایه بیش از اندازه باشد علاوه بر عدم گلدهی و میوه دهی ، گیاه رشد خوبی نخواهد داشت و ساقه ها بلند و باریک و فاصله برگها بر روی ساقه افزایش می یابد. درختان سنجد گیاهانی مقاوم هستند بنابراین حتی اگر در مکانی زندگی می کنید که در تابستان شدت نور زیاد است لزومی ندارد که آنها را در مکانی بکارید که عصر هنگام از سایه برخوردار باشد.

خاک:

درختان سنجد در رابطه با خاک سختگیر نیستند اما عدم ماندگاری آب در خاک آنان مهم است زیرا این مسئله می‌تواند موجب پوسیدگی و از بین رفتن گیاه شود بنابراین خاک محل کاشت آنان باید از زهکش خوبی برخوردار باشد. مثلا می‌توان از مخلوط خاک معمولی + ۲۰-۱۰٪ شن (با ذرات ۲-۱ میلیمتر، ماسه بادی و یا شنهای مصالح ساختمانی مناسب نیستند) استفاده کرد. همچنین اگر از خاک برگ نیز در ترکیب خاک (حدود نصف حجم خاک معمولی که در ترکیب خاک ذکر شد) استفاده شود به رشد اولیه آن کمک می کند . اصولا این درختان نیاز به کوددهی ندارند اما فرمولهایی همانند ۵-۱۵-۲۰ و یا ۱۰-۱۰-۱۰ از سوی برخی پرورش دهندگان مورد استفاده قرار میگیرد.

تکثیر:

از بذرهای این گیاه می توان برای تکثیر آن استفاده کرد زمانی که میوه ها می رسند و شروع به تغییر رنگ می دهند می توان آنها را از درخت جدا کرد. قسمت گوشتی میوه را از هسته جدا می کنیم و به خوبی هسته را با آب می شوریم تا باقیمانده گوشت میوه که به سطح هسته چسبیده است به خوبی پاک شود. اگر هسته های این گیاهان را بدون هیچگونه تیماری بکاریم، جوانه زنی آنها می تواند حدود ۱۸ ماه طول بکشد بنابراین می‌توان آنها را در میان خاک اره و یا پیت موس مرطوب قرار داد و ابتدا به مدت ۴ هفته در دمای معمولی اتاق نگهداشت و سپس به مدت ۱۲ هفته در میان همان خاک اره و پیت موس مرطوب اما در دمای ۵-۱ درجه نگهداری کرد و سپس آنها را در میان مخلوط خاک برگ+شن کاشت. گلدان محتوی بذرها را در مکانی روشن و با دمای حدود ۲۴ درجه قرار می دهیم و مراقب هستیم که سطح خاک خشک نشود. معمولا اگر تمامی مراحل به شکل مناسبی انجام شده باشد جوانه زنی هسته ها حدود ۶ هفته طول می کشد.
از قلمه این گیاهان نیز می‌توان استفاده کرد اوایل / اواسط تابستان از چوب نیمه سبز و در دوران رکود گیاهان از قلمه چوب سخت استفاده می شود. قمله چوب نیمه سبز به طول ۱۵-۱۰ سانتیمتر و قلمه چوب سخت تا حدودی بلندتر و در حد ۲۵ سانتمیتر تهیه می‌شود . هر دو نوع قلمه از ساقه های حاصل از رشد سال جدید گرفته می شوند اما اگر در قسمت پایین آنها قطعه ای از چوب سال قبل نیز وجود داشته باشد به ریشه زایی کمک می شود. عوامل دیگری که به ریشه زایی قلمه ها کمک می کنند برداشتن پوست حدود ۳-۲ سانت از قسمت پایین قلمه و استفاده از هورمونهای ریشه زایی است. برای کاشت قلمه ها می توان از مخلوط خاک برگ (یک قسمت)+شن (دو قسمت با ذرات ۲-۱ میلمیتر) استفاده کرد و حداقل یک سوم از طول قلمه باید در مخلوط کاشت قرار گیرد. همچنین توجه کنید که در قلمه نیمه چوبی که برگ نیز دارد برگهای قسمت پایین را حذف کنید و وجود ۲-۱ برگ در بالای قلمه کافی است در مورد این قلمه ها کشیدن پلاستیک شفاف بر روی قلمه ها به منظور افزایش رطوبت اطراف برگها و یا اسپری آب به شکل روزانه به جلوگیری از پژمردگی قلمه ها کمک می‌کند و دمای مناسب حدود ۲۴-۲۱ درجه است.


ریشه سنجد

ریشه سنجد


خواباندن ساقه های این گیاه بخصوص در انواعی که به شکل درختچه رشد می کنند امکان پذیر است. ساقه ای که نزدیک به سطح زمین است به شکلی خوابانده می شود که بخشی از طول آن در عمق حدود ۱۵ سانتیمتری خاک قرار گیرد. اگر قبل از خوابانیدن ساقه بخشی از پوست ساقه را (حدود ۳-۲ سانتیمتر) از چوب جدا کنیم یا به بیان دیگر پوست را زخمی کنیم و بعد ساقه را در زیر خاک قرار دهیم، ریشه زایی سریعتر انجام میشود به هر حال این روش حدود ۱۲ ماه به طول می کشد و در دو نوبت از سال می توان آنرا انجام داد یکی اوایل بهار است و دیگری اواخر تابستان/ اوایل پاییز . بعد از طی شدن این مدت زمان می توان ساقه های ریشه دار را از گیاه مادری جدا کرد و در مکانی جداگانه کاشت کرد.

هرس:

هرس این گیاه به منظور کنترل رشد تاج گیاه انجام می‌شود و برای میوه دهی درخت نیاز به هرس خاصی نیست . بهترین زمان هرس هنگامی است که گیاه در حال رکود زمستانی است. شاخه هایی که مرکز درخت را شلوغ و متراکم کرده‌اند و یا آنهایی که بلند هستند را کوتاه می کنیم. توجه کنید که بهتر است در هر مرتبه هرس بیشتر از ۳۰٪ ساقه های گیاه کوتاه و حذف نشود زیرا قطع شاخسار بیش از این مقدار می تواند موجب شوکه شدن گیاه شود.

مضرات سنجد:

سنجد برای اشخاصی که یبوست دارند مضر است.

در صورت داشتن هر گونه سوال در مورد مطلب فوق، از این بخش با پزشک مربوطه در ارتباط باشید

منابع :

fa.wikipedia.org

www.beytoote.com

www.zendegionline.ir