۲۵۱۳۹۴فروردین

زغال‌اخته

زغال‌اخته یا زغال  نام علمی: Cornus mas درختچه بلند یا درخت کوچک برگریز (خزان‌کننده از خانوادهٔ گیاهان گلدار دولپه‌ای و تیرهٔ زغال‌اخته‌ایان است که درخت آن در ایران به بلندی ۸ متر و قطر ۱۵ تا ۱۹ سانتی‌متر می‌رسد. این گیاه بومی غرب آسیا تا جنوب اروپا (ایران، آذربایجان، ارمنستان، آسیای جنوب غربی و اروپای جنوبی) است. میوهٔ آن نیز زغال‌اخته یا زغال نامیده می‌شود.


زغال اخته

زغال اخته


پوست تنه این درخت قهوه‌ای است و برگ‌هایش تخم‌مرغی شکل با انتهایی نوک‌دار و پشت‌برگ کمرنگ است. هر برگ سه تا پنج رگبرگ دارد. گل‌های زغال‌اخته کوچک، زردرنگ و زودرس هستند و در پایان زمستان بر درخت پدیدار می‌شوند. میوه آن شفت آویزان و به‌شکل بیضی کشیده و به رنگ سرخ تیره و به درازای تقریباً ۱۲ میلی‌متر می‌باشد. در ایران این درخت بیشتر در ارسباران و هیر (قزوین) می‌روید. میوه زغال‌اخته ترش مزه است. از میوهٔ رسیدهٔ این گیاه کمپوت و مربا تولید کرده و یا به صورت خشکبار مانند آلبالوی خشک مصرف می‌شود.

خواص

زغال اخته و محتوای پلی ‌فنول آن ممکن است نقشی در مقابله با چاقی داشته باشد. محققان به افرادی که دارای مشکل تنگ شدن عروق هستند، مصرف زغال اخته را توصیه می کنند.

زغال اخته، عروق خونی تنگ شده به دلیل رسوب کلسترول و تصلب شرائین را گشاد می کند. محققان با اعلام این مطلب که تنگ شدن عروق از مهم ترین دلایل بروز سکته قلبی به شمار می رود، توصیه می کنند: گشاد کردن این عروق تنگ شده از مهم ترین اقدامات درمانی است که در این میان مصرف زغال اخته می تواند بسیار موثر باشد.مصرف زغال اخته سبب افزایش سلامت قلب می شود. تحقیقات نشان داد: مصرف زغال اخته باعث کاهش چربی شکمی و کاهش کلسترول می شود که این نوع چربی عامل ایجاد بیماری های قلبی و دیابت است.

دانشمندان این پروژه اعلام کردند که زغال اخته دارای آنتی اکسیدان بالایی است و می تواند چگونگی عملکرد بدن در ذخیره و بازیابی گلوکز و قند خون را تغییر داده و در نتیجه باعث کاهش خطر بروز بیماری های قلبی و دیابت شود. مصرف عصاره ی زغال اخته برای پیشگیری از بروز عفونت در مجاری ادراری مفید است. البته پژوهشگران هنوز از مکانیسم این تاثیر بی اطلاع هستند. اما چنین به نظر می رسد که عصاره زغال اخته مانع اتصال باکتری ها به دیواره بافتی مجاری ادرار می شوند.  دانشمندان دریافته اند افزودن آب زغال اخته به ویروس های روده ای در شرایط آزمایشگاهی، توانایی آن ها را برای آلوده کردن سلول های روده متوقف می سازد.


خواص

خواص


عفونت های ویروسی روده هر ساله مسوول هزاران مورد مرگ نوزادان در سراسر جهان به ویژه در کشورهای در حال توسعه است. این مطالعه بر ویروس روده ای میمون ها به نام SA-11 و ویروس های مشابه در بز انجام شد. پس از تیمار ویروس ها با آب زغال اخته، توانایی خود را برای آلوده کردن سلول های روده به طریق معمول از دست دادند. زغال اخته دارای تانن و اسیدهای آلی، آنتوسیانین‌ ها(گروهی از فلاونوئیدها) به ویژه از خانواده فلاون و ایزوفلاون، کاروتنوئیدها و آنتی ‌اکسیدان ملاتونین است.

آنتی‌اکسیدان‌ها مقاومت بدن در برابر بیماری ‌های غیرواگیر را بالا می ‌برند و به پیشگیری از صدمه به سلول ‌ها و بافت ‌های بدن کمک می ‌کنند. مقدار فروکتوز و گلوکز زغال اخته کم است و مصرف آن برای افراد چاق و بیماران دیابت ی مشکلی به وجود نمی ‌آورد. حتی جوشانده ی برگ آن با گل توت فرنگی برای درمان دیابتموثر است.

هورمون ملاتونین موجود در آن خواب انسان را راحت و عمیق می ‌کند. این عمل به طور طبیعی و روزمره انجام می‌ شود. این هورمون مسوولیت تنظیم ریتم 24 ساعته، روز و شب بدن را به عهده دارد. پوست زغال اخته تب ‌بر است و در رفع اسهال موثر است. حتی میوه آن نیز اثر قابض دارد، از این رو خوردن آن در رفع اسهال و ورم معده موثر است.

چوب زغال‌اخته

چوب زغال اخته چگالی بالایی دارد و، بر خلاف چوبهای دیگر، در آب غوطه ور نمی‌شود. بخاطر این مشخصه چوب مذکور در ساخت دسته ابزارها و قطعات ماشین‌ها ارزش ویژه‌ای دارد. بعد از قرن هفتم قبل از میلاد یونانی‌ها چوب زغال را در ساخت نیزه و کمان استفاده کردند. گستردگی استفاده از چوب زغال در اسلحه سازی باعث شد در اشعار یونانی مربوط سروده شده در قرون چهارم و سوم قبل از میلاد زغال اخته با نیزه مترادف شود.  در ایتالیا، چوب دستی چوپانان crognolo یا grugnale،به معنی درخت زغال، نامیده میشود. تا سالها قبل چوبدستی‌های تهیه شده از درخت زغال بصورت عمده در بازار مکاره شهر اهر معامله میشد. از آنجا که اغلب این چوب‌ها از جنگلهای ارسباران می‌آمد، دولت برای حفاظت از محیط زیست خرید و فروش اینگونه چوب دستی‌ها را محدود کرده است.


چوب

چوب


مواد معدنی و ویتامین

این میوه حاوی مقادیر زیادی آهن، کلسیم، اسید فولیک، ویتامین‌های E, B1, B2, C و فلاوونوئیدها است. زغال‌اخته حاوی بیش از ۱۰ درصد تانن، قند، پکتین، اسیدهای آلی و رنگدانه است. این میوه خوشمزه کم‌کالری است و باعث اضافه وزن نمی‌شود. همچنین این میوه خواص سبزیجات-خواص میوه ها سبزیجات و سلامت – خوبی برای فیبر است. آنتوسیانین موجود در زغال‌اخته رنگدانه‌ای از گروه فلاوونوئیدها می‌‌باشد که عامل رنگ قرمز در گوجه‌فرنگی  و دیگر میوه‌ها است. میوه‌های خانواده گیلاس (cherry) و زغال‌اخته (cornelian cherry) حاوی مقادیر بالای آنتوسیانین هستند. حدود ۱۷ ترکیب  آنتی‌اکسیدان  از خانواده‌‌ گیلاس استخراج شده است که ویتامین‌هایC و E ‌و ملاتونین نیز جزء آنها هستند (آنتی‌اکسیدان‌ها  مقاومت بدن در برابر بیماری‌های غیر واگیر را بالا می‌‌برند و به پیشگیری از صدمه به سلول‌ها و بافت‌های بدن و در نهایت پیشگیری ازبیماری‌هایی چون بیماری قلبی، سرطان، دیابت، تصلب شرایین، آب‌مروارید، آرتروز و آرتریت کمک بسزایی می‌‌کنند.

– مواد معدنی

-کلسیم

-آهن

-منیزیم

-فسفر

-پتاسیم

-سدیم

– ویتامین ها

-ویتامین A رتینول یا کاروتن

-ویتامین B1تیامین

-ویتامین B2 یا ریبوفلاوین

-ویتامین B6 یا پیریدوکسین

-ویتامین C یا اسید اسکوربیک

-ویتامین E یا توکوفرول


ویتامین ها

ویتامین ها


شرایط محیطی

آبیاری:

درختان جوان زغال اخته به آبیاری منظم نیاز دارند بنابراین زمانی که سطح خاک نسبتا خشک شد نسبت به آبیاری اقدام کنید. اگر بافت خاک گیاه از نوع متوسط باشد(نه خیلی سبک و شنی و نه خیلی سنگین) در اوایل رشد هفته ای یک مرتبه آبیاری  این گیاه کافی است. درختان بالغ را اگرچه لزومی ندارد که آبیاری کنیم اما توجه داشته باشید که اصولا مقاومت زغال اخته نسبت به خشکی خاک متوسط و میانه است و تحمل خشکی کشیدن برای مدت طولانی را ندارد. بنابراین به طور کل بهتر است که کشت و پرورش این گیاهان در مناطقی انجام شود که ریزش باران و مرطوب شدن خاک بخصوص در طی تابستان و همچنین گرمای تابستان در حد قابل قبولی باشد تا گیاهان بالغ و استقرار یافته خشکی نکشند. در غیر اینصورت رشد و همچنین گلدهی و میوه دهی این گیاه با کیفیت و کمیت پایینی انجام می شود. به کارگیری از پوشش مالچ (مالچ به موادارگانیک همانند خاک برگ گفته می شود) در اطراف تنه گیاه و بر روی سطح خاک به ضخامت 7-5 سانتیمتر در طی فصل خشک و گرم می تواند تا حدودی به حفظ رطوبت خاک و خنک نگهداشتن آن کمک کند.

نور:

زغال اخته را می توان در مکانی با نور کامل آفتاب (حداقل 8-6 ساعت نور مستقیم آفتاب) و یا نیمه سایه-نیمه آفتاب(حداقل 5-4 ساعت نور مستقیم آفتاب) کاشت. وجود مکانهای سایه مانع از گلدهی و همچنین تشکیل میوه می شود.

دما:

زغال اخته در طی زمستان دما را تا حدود 25-درجه سانتیگراد تحمل می کند اما با گرمای تابستان میانه چندانی ندارد بخصوص اگر در منطقه ای زندگی می کنید که به طور کل رطوبت کمی نیز وجود دارد. روزهای گرم و وزش بادهای خشک و گرم از جمله دلایل ریزش برگهای این گیاه است که می تواند منجر به ظاهر بیمار گونه این گیاه شود به همین دلیل این درختان در مناطقی که تابستانهای گرم و بخصوص خشکی دارند خوب به عمل نمی آیند. حتی اگر در مکانی کاشته شوند که در بعد از ظهر روزهای گرم تابستان از سایه برخوردار باشد باز هم وزش نسیم های گرم تابستانه آنها را آزار می دهد.

خاک:

زغال اخته در برابر خاک چندان سختگیر نیست و در خاکهایی با بافت متوسط که البته زهکش خوبی داشته باشند می توانند رشد کنند.  البته وجود مواد ارگانیک(همانند خاک برگ یا کود بسیار پوسیده گاوی) به رشد و میوه دهی این گیاه کمک می‌کند. زمان کاشت این گیاه در مکان جدید در تابستان است و اگر در سایر زمانهای سال بخصوص در طی پاییز اقدام به کاشت این گیاه کنیم، از رشد خوبی برخوردار نخواهد بود. کوددهی به این گیاه به طور کل لازم نیست بخصوص اگر هر ساله با شروع فصل بهار از پوشش مالچ (پوشش خاک برگ و یا کود بسیار پوسیده گاوی ) به ضخامت حدود 7-5 سانتیمتر در اطراف تنه گیاه و بر روی خاک استفاده شود. توجه کنید که درختان جوان در سالهای اولیه رشد ممکن است گل تولید کنند اما میوه ای ندهند . کافی است صبر کنیم تا درخت بزرگتر و بالغتر شود و نیاز چندانی به مصرف کود نیست. به هر حال اگر به کوددهی اصرار دارید می توانید از فرمولهایی ملایم همانند 10-10-10 استفاده کنید.


شرایط

شرایط


تکثیر:

کاشت بذر یکی از روشهای تکثیر این گیاه است. بهتر است زمانی که میوه های رسیده از درخت جدا می شوند، یعنی در اواخر تابستان نسبت به کاشت بذر تازه اقدام کرد. البته بذرها باید از قسمت گوشتی میوه جدا شوند زیرا قسمت گوشتی میوه از جوانه زنی بذر جلوگیری می کند. اگر بذرها به سرعت کاشته نشوند و نگهداری شوند باید قبل از  کاشت در مکانی سرد و مرطوب در دمای 4.4 درجه سانتیگراد  به مدت 4-3 ماه نگهداری شوند.همچنین به گفته برخی از پرورش دهندگان وجود یک دوره گرما قبل از عمل سرمادهی مرطوب به جوانه زنی بهتر این بذرها کمک می‌کند. عمق مناسب کاشت بذر کمتر از 1 میلیمتر است و از مخلوط خاک برگ+شن و یا کوکوپیت +پرلایت می توان برای کاشت این بذرها استفاده کرد.دمای مناسب جوانه زنی 29-21درجه سانتیگراد است و جوانه زنی بذر اگر شرایط بسیار خوب و مساعد باشد در حدود 14-13 هفته طول می کنشد اما امکان دارد که این مدت زمان با توجه به شرایط محیطی بخصوص اگر بذر تازه نباشد و مدتی را در انبار گذارنده باشد تا 18 ماه نیز افزیش یابد.

در صورت داشتن هر گونه سوال در مورد مطلب فوق، از این بخش با پزشک مربوطه در ارتباط باشید